Kurşun ve cıva atomları nükleer reaktörde altına dönüştürüldü. CERN ve füzyon şirketlerinin son dakika nükleer altın üretim detayları ilk kez burada.
Orta Çağ simyacılarının ömrünü tüketen o meşhur hayal, yani değersiz metalleri altına dönüştürme fikri nihayet gerçek oldu. Ancak bu iş mutfakta ya da kimya laboratuvarında tüplerle, asitlerle değil; tamamen nükleer fiziğin sınırlarında, atom çekirdeklerini hırpalayarak yapılıyor. Kimya bu süreçte tamamen devre dışı, çünkü kimyasal reaksiyonlar sadece atomların dışındaki elektronlarla oynuyor. Bir elementi başka bir elemente dönüştürmek içinse çekirdeğin kalbine, yani proton sayısına müdahale etmek şart.
İşte küresel nükleer laboratuvarlardan ve silikon vadisi koridorlarından sızan, daha dumanı üstünde tüten en sıcak nükleer simya gelişmeleri.
CERN’in İnanılmaz Tesadüfü Kurşundan Altına Uçan Çekirdekler
Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’ndeki (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda yürütülen ALICE deneyinde, bilim insanları asıl amaçları başka bir şeyken neredeyse kazara altın üretmeyi başardılar.
Fizikçiler, kurşun iyonlarını ışık hızının %99,999993’ü gibi akılalmaz bir süratle tünelde karşılıklı fırlattılar. Bu kurşun atomu çekirdekleri kafa kafaya çarpışmak yerine birbirlerini çok milimetrik bir mesafeyle, tabiri caizse teğet geçtiler. İşte tam o esnada ortaya çıkan devasa elektromanyetik şok dalgası, kurşun çekirdeğini sarstı.
- Periyodik tabloda kurşunun çekirdeğinde 82 proton var. Altının ise 79.
- O teğet geçme esnasındaki muazzam enerji dalgası, kurşun çekirdeğinden tam 3 protonu söküp dışarı fırlattı.
- 82’den 3 çıkınca geriye ne kaldı? 79. Yani bildiğimiz altın çekirdeği.
Laboratuvarda saniyede tam 89.000 adet altın atomu oluştu. Toplamda milyarlarca altın çekirdeği elde edildi. Kulağa çok büyük bir miktar gibi gelse de tüm bu süreçten elde edilen toplam altın sadece 29 pikogram (gramın trilyonda biri) kadardı. Üstelik bu atomlar mikrosaniyeler içinde hızla çevreye çarpıp yok oldu. Yani zengin olmak için henüz çok erkendi, ama nükleer fizik teorik olarak kurşunun altın yapılabileceğini tüm dünyaya ispatladı.
San Francisco’dan Çıkan Çılgın Proje: Cıvayı Altına Çeviren Füzyon Şirketi
CERN’in bu minik atom parçalama rekorundan hemen sonra, San Francisco merkezli bir nükleer füzyon girişimi olan Marathon Fusion, nükleer simyayı laboratuvardan çıkarıp ticari bir sektöre dönüştürebileceklerini iddia ederek dünyayı sarstı. Paylaştıkları gama ışını verileriyle cıvayı altına dönüştürdüklerini resmen duyurdular.
CERN atomları birbiriyle yarıştırırken, bu ekip bambaşka bir nükleer yöntem kullandı: Füzyon reaktöründen çıkan başıboş nötronları kullanmak.
- Doğada bulunan ve kararlı bir cıva izotopu olan Cıva-198 atomlarını aldılar.
- Bunları nükleer füzyon reaktöründe oluşan yüksek enerjili, çok hızlı nötron yağmuruna tuttular.
- Bu sert nötron bombardımanı, cıva atomunun çekirdeğine çarparak oradan bir nötron kopardı ve onu dengesiz bir yapı olan Cıva-197’ye dönüştürdü.
- İşin mucizevi kısmı burada başlıyor: Cıva-197 radyoaktif olarak son derece kararsızdır ve kendi kendine yarılanmaya başlar. Yaklaşık 64 saatlik bir sürenin ardından bu atom, içindeki bir subatomik parçacığı değiştirerek doğadaki en saf ve tamamen kararlı altın izotopu olan Altın-197’ye dönüşüyor.
Şirket, CERN’in kırdığı o atomik üretim rekorunu tam 10 katı hızla geride bıraktıklarını iddia ediyor. Hatta bilgisayar simülasyonlarına göre, gelecekte kurulacak 1 gigavatlık büyük bir nükleer füzyon santrali, elektrik üretirken yan ürün olarak yılda 2 ila 5 ton arasında gerçek altın üretebilecek. Elektrik satarak para kazanan santral, bir yandan da arka tarafta tonlarca altın basacak.
Kuyumcular Korkmalı mı? Piyasa Çöker mi?
Peki bu gelişme, laboratuvarda üretilen elmasların gerçek elmas piyasasını alaşağı etmesi gibi altın fiyatlarını da çökertir mi? Uzmanlara göre kısa vadede bu imkansız.
1 gram yapay nükleer altın üretebilmek için harcanması gereken elektrik enerjisi, büyük bir şehrin günlerce tükettiği enerjiye bedel. Yani nükleer yöntemle üretilen bir ons altının maliyeti şu an katrilyon dolarları buluyor. Dolayısıyla yerin altından maden kazarak altın çıkarmak, nükleer reaktörde atom dönüştürmekten hâlâ milyonlarca kat daha ucuz.
Ancak şu bir gerçek ki, insanlık artık simya formülünü nükleer fizik formülleriyle çözdü. Laboratuvarda yapay altın üretmek bir şehir efsanesi olmaktan çıktı, tamamen bir mühendislik ve maliyet problemine dönüştü.
Laboratuvarda Altın Üretildi, sizin u konuda düşünceniz ne yorumlar köşesinde düşüncenizi paylaşabilirsiniz.
